Telefon od wnuczka, który pilnie potrzebuje pieniędzy. Policjant informujący o rzekomym zagrożeniu oszczędności. „Wyjątkowa” okazja inwestycyjna albo wiadomość z banku. Schematy się zmieniają, ale cel pozostaje ten sam – wyłudzanie pieniędzy lub danych umożliwiających dostęp do nich. Dlatego bezpieczeństwo seniorów wymaga nie tylko ostrożności, ale również rozmowy i wspólnego ustalenia kilku prostych zasad.
Seniorzy mogą być szczególnie narażeni na oszustwa finansowe, ponieważ przestępcy wykorzystują ich zaufanie i emocje, a także nakładają na nich presję czasu. Nie wystarczy jednak powiedzieć rodzicom lub dziadkom: „Nie ufaj nieznajomym”. Skuteczniejsza jest spokojna rozmowa o konkretnych zagrożeniach i przećwiczenie tego, jak zachować się w podejrzanej sytuacji.
Oszustwa internetowe, telefoniczne i nie tylko – jakie metody stosują przestępcy?
Jednym z najbardziej znanych sposobów jest „oszustwo na wnuczka”. Przestępca dzwoni do seniora i podaje się za członka rodziny, który znalazł się w nagłej sytuacji i potrzebuje pieniędzy. Może mówić o wypadku, problemach zdrowotnych czy kłopotach prawnych. Podobny mechanizm wykorzystuje „oszustwo na policjanta”. Oszust może np. twierdzić, że konto seniora jest zagrożone albo że policja prowadzi akcję przeciwko przestępcom Następnie nakłania do wypłaty gotówki, wykonania przelewu lub przekazania danych.
Coraz częstsze są także inne oszustwa telefoniczne i oszustwa internetowe. Telefon może rzekomo pochodzić z banku, firmy kurierskiej lub urzędu. W internecie zagrożeniem są natomiast fałszywe wiadomości, strony logowania czy reklamy inwestycji obiecujące szybki zysk. Mechanizm jest podobny: wzbudzić emocje i skłonić do działania, zanim pojawi się czas na zastanowienie.
Jak chronić seniora przed oszustwem? Najważniejsze zasady
Rozmowa o oszustwach seniorów nie powinna być wykładem ani próbą straszenia. Należy wspólnie ustalić kilka prostych reguł, do których rodzic będzie mógł wrócić, gdy otrzyma podejrzany telefon lub wiadomość. Senior musi zapamiętać, że:
- nie przekazuje się pieniędzy osobom, które telefonicznie podają się za członków rodziny, policjantów czy pracowników banku,
- nie podaje się loginów, haseł, PIN-ów, kodów SMS ani pełnych danych karty,
- nie instaluje się aplikacji na polecenie nieznanego rozmówcy,
- nie klika się w podejrzane linki i nie loguje do banku przez link z SMS-a lub e-maila,
- każdą nietypową prośbę o przelew należy skonsultować z bliską osobą,
- przed inwestycją należy niezależnie sprawdzić firmę i ofertę,
- jeśli rozmówca twierdzi, że jest wnukiem lub innym bliskim, należy zakończyć rozmowę i samodzielnie zadzwonić do tej osoby na znany numer.
Te proste reguły w większości przypadków wystarczają, by uchronić się przed najczęściej spotykanymi oszustwami finansowymi.
Bezpieczna bankowość dla seniora – jak zabezpieczyć konto?
Technologia może zwiększać bezpieczeństwo pieniędzy – pod warunkiem, że senior wie, jak z niej korzystać. Najlepiej jest pomóc rodzicowi lub dziadkowi przejść przez podstawowe procedury, czyli np. skonfigurować bankowość elektroniczną, włączyć powiadomienia o transakcjach oraz ustawić odpowiednie limity przelewów i płatności.
Senior powinien również wiedzieć, że przedstawiciel banku nigdy nie prosi o podanie hasła, PIN-u czy kodu autoryzacyjnego w celu „zabezpieczenia pieniędzy”. Jeśli rozmówca wywołuje presję i nakazuje natychmiastowy przelew, najlepiej zakończyć rozmowę i samodzielnie skontaktować się z bankiem.
Podejrzenie oszustwa finansowego – co zrobić?
Jeśli senior zorientuje się, że padł ofiarą oszustwa, najważniejsze jest szybkie działanie. Należy skontaktować się z bankiem, poinformować go o sytuacji i – jeśli to konieczne – przeprowadzić zastrzeżenie karty. Warto również sprawdzić historię rachunku i zgłosić podejrzane transakcje.
Pomocny może okazać się ogólnopolski System Zastrzegania Kart Zastrzegam.pl. Umożliwia on szybkie przekierowanie połączenia do banku, który wydał kartę. Wystarczy zadzwonić pod numer (+48) 828 828 828, wskazać swój bank i postępować zgodnie z instrukcjami. System działa całodobowo, dlatego można z niego skorzystać również wtedy, gdy senior nie ma pod ręką numeru infolinii swojego banku.
Podejrzenie wyłudzania pieniędzy lub danych warto również zgłosić odpowiednim służbom. W przypadku oszustwa internetowego można poinformować CERT Polska, a jeśli doszło do straty pieniędzy – także policję. Należy zachować SMS-y, e-maile, numery telefonów, potwierdzenia przelewów i inne informacje związane ze zdarzeniem.
Najlepszą ochroną przed oszustwami seniorów nie jest izolowanie rodziców od nowych technologii. Znacznie więcej daje spokojna rozmowa i przećwiczenie kilku prostych scenariuszy. Warto przede wszystkim zapewnić, że w razie wątpliwości zawsze można odłożyć słuchawkę i skonsultować sprawę z bliską osobą. Czasem zasada „nie działaj pod presją, najpierw zadzwoń do mnie” może być najskuteczniejszym elementem rodzinnego systemu bezpieczeństwa.
